Kalkulator EOQ

Kalkulator EOQ oblicza ekonomiczną wielkość zamówienia, czyli liczbę sztuk produktu w jednej dostawie, która w podstawowym modelu minimalizuje łączne koszty składania zamówień i utrzymywania zapasu. Pomaga znaleźć równowagę między częstymi, małymi dostawami a rzadszym zamawianiem większych partii.

EOQ, nazywane też ekonomiczną wielkością dostawy, odpowiada na pytanie „ile zamówić?”. Nie określa terminu zamówienia ani zapasu potrzebnego do uniknięcia braków.

Jak korzystać z kalkulatora EOQ?

Obliczenia wykonuj osobno dla konkretnego produktu lub indeksu magazynowego. Wprowadź trzy wartości:

1. Roczny popyt (D) — przewidywane zapotrzebowanie na produkt w ciągu roku, w sztukach. Dla towarów handlowych będzie to prognozowana sprzedaż, a dla materiałów produkcyjnych — planowane zużycie.
2. Koszt zamówienia (C) — koszt ponoszony przy złożeniu i obsłużeniu jednego zamówienia, np. 100 zł za dostawę. Mimo widocznej przy tym polu jednostki „za sztukę” wzór wymaga kosztu jednego zamówienia, a nie kosztu jednej sztuki produktu.
3. Koszt magazynowania (H) — roczny koszt utrzymania jednej sztuki produktu w zapasie, np. 5 zł za sztukę rocznie. Nie wpisuj tu całkowitych rocznych kosztów magazynu.

Używaj tej samej waluty dla obu kosztów i dodatnich wartości wszystkich danych. Wynik EOQ jest wyrażony w sztukach produktu przypadających na jedno zamówienie.

Jak prawidłowo oszacować koszty?

Koszt zamówienia powinien obejmować przede wszystkim wydatki zależne od liczby zamówień, a nie od liczby kupowanych sztuk. Mogą to być koszty przygotowania dokumentów, obsługi zakupu, przyjęcia dostawy czy stała opłata transportowa. Jeśli przewoźnik pobiera opłatę stałą oraz opłatę za każdą sztukę, nie traktuj całej kwoty jako stałego kosztu zamówienia.

Koszt utrzymania jednej sztuki przez rok może obejmować koszt kapitału zamrożonego w towarze, zajętej przestrzeni, ubezpieczenia oraz oczekiwanych strat wynikających z uszkodzeń lub starzenia się produktu. Uwzględniaj przede wszystkim koszty zmieniające się wraz z przeciętnym poziomem zapasu. Sam podział wszystkich kosztów magazynu przez liczbę produktów może zniekształcić wynik.

Jeśli koszt utrzymania zapasu szacujesz jako procent wartości produktu, przelicz go najpierw na kwotę. Przykładowo przy wartości sztuki 50 zł i rocznej stawce utrzymania 20% do pola „Koszt magazynowania” wpisz 10 zł, ponieważ 50 × 20% = 10.

Wzór na ekonomiczną wielkość zamówienia

Kalkulator wykorzystuje podstawowy wzór EOQ:

EOQ = √(2 × D × C / H)

D oznacza roczny popyt w sztukach, C — koszt jednego zamówienia, a H — roczny koszt utrzymania jednej sztuki zapasu. Popyt i koszt utrzymania muszą odnosić się do tego samego okresu; w tym kalkulatorze jest nim rok.

Wzór równoważy dwa przeciwstawne efekty: większa partia zmniejsza liczbę zamówień, ale zwiększa przeciętny zapas. W podstawowym modelu roczny koszt zależny od wielkości partii wynosi:

K(Q) = (D / Q) × C + (Q / 2) × H

Q to liczba sztuk w zamawianej partii. Pierwszy składnik oznacza roczny koszt zamawiania, a drugi — roczny koszt utrzymania zapasu. Zależność Q / 2 opisuje przeciętny zapas przy równomiernym zużyciu, jednorazowym przyjęciu całej dostawy i braku zapasu bezpieczeństwa.

Przykład obliczenia EOQ

Załóżmy, że roczny popyt wynosi 1000 sztuk, obsługa jednego zamówienia kosztuje 100 zł, a utrzymanie jednej sztuki zapasu przez rok — 5 zł.

EOQ = √(2 × 1000 × 100 / 5) = √40 000 = 200 sztuk

Wynik oznacza, że według modelu najkorzystniejsza partia to 200 sztuk. Na podstawie tych danych można dodatkowo obliczyć:

• liczbę zamówień w roku: 1000 / 200 = 5;
• przeciętny zapas bez zapasu bezpieczeństwa: 200 / 2 = 100 sztuk;
• roczny koszt zamawiania: 5 × 100 zł = 500 zł;
• roczny koszt utrzymania zapasu: 100 × 5 zł = 500 zł.

Łączny koszt obu kategorii wynosi więc 1000 zł rocznie. Poniższe porównanie pokazuje, dlaczego ani najmniejsza, ani największa partia nie musi być najlepsza:

To koszty zamawiania i utrzymania zapasu, nie całkowite wydatki na zakup towaru. Dodatkowe obliczenia w przykładzie służą interpretacji wyniku; kalkulator wyznacza samą wartość EOQ.

Jak wykorzystać wynik w planowaniu dostaw?

Wyższe EOQ nie oznacza lepszego wyniku. Oznacza większą zalecaną partię. Większy popyt lub wyższy koszt obsługi zamówienia zwiększają EOQ, natomiast wyższy koszt utrzymania zapasu je zmniejsza.

W praktyce potraktuj wynik jako punkt odniesienia:

1. Dopasuj partię do warunków dostawcy. Jeśli towar jest sprzedawany w kartonach lub na paletach, porównaj koszty dla najbliższych dopuszczalnych wielkości dostawy. Uwzględnij też minimalne zamówienie.
2. Sprawdź ograniczenia firmy. Ekonomiczna partia może przekraczać dostępną gotówkę, pojemność magazynu albo ilość możliwą do sprzedaży przed upływem terminu ważności.
3. Aktualizuj dane. Przelicz EOQ po istotnej zmianie prognozy popytu, opłat za dostawę lub kosztów utrzymania zapasu.

EOQ a moment zamówienia i zapas bezpieczeństwa

Czas dostawy nie występuje we wzorze EOQ, ale jest potrzebny do ustalenia, kiedy złożyć zamówienie. W prostym podejściu punkt ponownego zamówienia to przewidywany popyt w czasie oczekiwania na dostawę powiększony o zapas bezpieczeństwa.

Zapas bezpieczeństwa ustala się osobno, uwzględniając niepewność popytu i dostaw. Nie należy automatycznie dodawać go do wyniku EOQ: zwiększa on zapas utrzymywany na wypadek odchyleń, a nie samą ekonomiczną wielkość partii.

Kiedy podstawowa metoda EOQ może nie wystarczyć?

Model zakłada równomierny, przewidywalny popyt, stałe koszty, jednorazowe przyjęcie całej partii oraz brak niedoborów. Nie uwzględnia bezpośrednio ograniczeń magazynowych, budżetowych ani ryzyka przeterminowania.

• Sezonowość i nieregularny popyt. Roczna suma sprzedaży nie pokazuje, kiedy występują szczyty zapotrzebowania. Aktualizacja prognozy pomaga, ale nie zastępuje planu dostaw uwzględniającego sezonowość.
• Rabaty ilościowe. Jeśli cena jednostkowa zmienia się wraz z wielkością zamówienia, porównaj także koszt zakupu po uwzględnieniu rabatów. Najtańszy wariant może wtedy różnić się od podstawowego EOQ.
• Niestabilne dostawy. Zmienny czas realizacji wymaga odrębnej analizy punktu zamówienia i zapasu bezpieczeństwa. Samo EOQ nie gwarantuje ciągłej dostępności produktu.

Cena zakupu nie występuje bezpośrednio we wzorze, ponieważ przy stałej cenie jednostkowej i niezmiennym rocznym popycie koszt zakupu jest taki sam dla każdej wielkości partii. Może jednak wpływać na koszt kapitału uwzględniony w H.

Jak uzupełnić analizę zapasów?

EOQ opisuje wielkość pojedynczej dostawy. Aby ocenić efekty przyjętej polityki zakupowej, warto również sprawdzić:

• Rotację zapasów — pokazuje, jak szybko firma sprzedaje lub zużywa utrzymywany zapas.
• Cykl konwersji gotówki — pomaga ocenić, jak długo środki pozostają związane z działalnością operacyjną, z uwzględnieniem zapasów, należności i zobowiązań.

Wpływ zmian na rentowność analizuj także w kontekście marży oraz marży bezpieczeństwa, czyli bufora sprzedaży ponad próg rentowności. Sam wynik EOQ nie przesądza o poprawie tych wskaźników — wskazuje jedynie rozwiązanie kosztowe w ramach przyjętych założeń.

Data publikacji: 11.06.2022 · Aktualizacja: 05.11.2026